Weerbaarheid ≠ duurzaamheid

Weerbaarheid vervangt in het publieke debat als begrip steeds vaker de term duurzaamheid. Maar duurzaamheid gaat over het beschermen van onze toekomst, en weerbaarheid gaat over het beschermen van de voorwaarden waaronder die toekomst mogelijk is. Voor langetermijnbeleggers zijn beide perspectieven onmisbaar en dienen ze hetzelfde doel: duurzame waardecreatie op de lange termijn.

Neemt weerbaarheid de plaats van ESG in?

De afgelopen jaren heeft duurzaamheid (of: ESG) zich ontwikkeld van een nicheonderwerp tot een integraal onderdeel van de praktijk van institutionele beleggers. Thema’s als klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en mensenrechten worden niet langer uitsluitend gezien als maatschappelijke vraagstukken, maar ook als financiële risico's. Tegelijkertijd heeft Europa te maken gekregen met nieuwe geopolitieke uitdagingen. Oorlogen, toenemende cyberdreigingen, economische afhankelijkheden van autoritaire regimes en digitale beïnvloeding hebben het begrip weerbaarheid hoog op de politieke en economische agenda geplaatst. Daarnaast zien we vanuit Amerika een anti-ESG beweging opkomen. Tegenstanders in de VS bestempelen ESG vaak als 'woke-kapitalisme' en vinden dat bedrijven zich niet met maatschappelijke problemen of klimaatakkoorden moeten bezighouden. Daarom krijgen we bij a.s.r. vermogensbeheer soms de vraag of weerbaarheid de plaats van ESG gaat innemen. Ons antwoord is duidelijk: nee. Weerbaarheid vervangt duurzaamheid niet, maar vormt er een noodzakelijke aanvulling op.

Duurzaamheid heeft stabiliteit nodig

Duurzaamheidsdoelstellingen kunnen alleen worden gerealiseerd binnen een stabiele, democratische rechtsstaat. Een samenleving waarin verkiezingen vrij zijn, onafhankelijke rechtspraak functioneert en fundamentele mensenrechten worden gerespecteerd, biedt de voorwaarden voor langetermijnbeleid en duurzame economische ontwikkeling. Klimaatbeleid vereist bijvoorbeeld voorspelbare regelgeving, investeringszekerheid en publieke steun. Bescherming van werknemersrechten vraagt om handhaving van wetgeving en toegang tot rechtspraak. Transparantie over de impact van bedrijven op mens en milieu veronderstelt vrije media en een open maatschappelijk debat. Wanneer deze instituties onder druk komen te staan, wordt het ook moeilijker om duurzaamheid te bevorderen.

Een Europees perspectief

In de Europese context gaat weerbaarheid verder dan militaire capaciteit alleen. Het gaat om het vermogen van onze samenleving om democratische waarden, mensenrechten en economische stabiliteit te beschermen tegen zowel fysieke als digitale dreigingen. Europa heeft de afgelopen decennia gebouwd aan een gemeenschap gebaseerd op rechtsstaat, individuele vrijheden en internationale samenwerking. Deze waarden vormen niet alleen een moreel kompas, maar zijn ook een belangrijke economische kracht. Landen met sterke instituties kennen doorgaans meer innovatie, een aantrekkelijker ondernemingsklimaat en een hogere mate van vertrouwen tussen burgers, bedrijven en overheid.

Daarom omvat een weerbaar Europa veel meer dan defensie. Bij a.s.r. vermogensbeheer vinden we dat weerbaarheid ook gaat over: 

•    digitale veiligheid en bescherming van persoonsgegevens;
•    onafhankelijke media en bestrijding van desinformatie;
•    betrouwbare energievoorziening;
•    veilige digitale infrastructuur;
•    toegang tot kritieke grondstoffen;
•    robuuste en lokale voedsel- en productieketens;
•    verantwoorde ontwikkeling van kunstmatige intelligentie.

Deze thema's versterken niet alleen de veiligheid van Europa, maar dragen ook bij aan het beschermen van fundamentele rechten en vrijheden. Tegelijkertijd mag het streven naar veiligheid niet leiden tot het uithollen van fundamentele rechten. Dat vraagt dus om voortdurende aandacht voor proportionaliteit, transparantie en verantwoord bestuur. Voor beleggers betekent dit dat investeringen in weerbaarheid altijd moeten worden beoordeeld vanuit een mensenrechtenperspectief. De internationale standaarden die (ook) gelden voor verantwoord beleggen, zoals de UN Guiding Principles on Business and Human Rights en de OESO-richtlijnen, blijven daarbij onverminderd relevant.

Waarom weerbaarheid financieel relevant is

Voor institutionele beleggers is weerbaarheid niet alleen een maatschappelijke opgave, maar ook een financieel vraagstuk. Kapitaal floreert het beste in een omgeving die voorspelbaar, stabiel en gebaseerd op rechtszekerheid is. Politieke instabiliteit, geopolitieke conflicten, cyberaanvallen en verstoringen van toeleveringsketens kunnen leiden tot hogere kosten, lagere groei en grotere onzekerheid voor ondernemingen. De afgelopen jaren hebben laten zien hoe afhankelijkheden in energie, technologie en grondstoffen kunnen uitmonden in economische kwetsbaarheden. Bedrijven die onvoldoende zijn voorbereid op dergelijke risico's lopen grotere operationele en financiële risico's. Omgekeerd kunnen organisaties die bijdragen aan digitale veiligheid, duurzame energie-infrastructuur of strategische autonomie profiteren van structurele investeringsstromen en groeiende maatschappelijke vraag. Vanuit een langetermijnperspectief is weerbaarheid daarom vergelijkbaar met andere duurzaamheidsfactoren: het helpt risico's te beperken én kansen te identificeren.

Weerbaarheid versterkt duurzame waardecreatie

Uiteindelijk dienen weerbaarheid en ESG dus hetzelfde doel: duurzame waardecreatie op de lange termijn. Duurzaamheid richt zich op de bescherming van natuurlijke hulpbronnen, menselijke waardigheid en goed bestuur. Weerbaarheid richt zich op het beschermen van de democratische, economische en maatschappelijke structuren die deze waarden mogelijk maken. Zonder duurzaamheid komt de economische basis van toekomstige generaties onder druk te staan. Zonder weerbaarheid komen de instituties onder druk te staan die duurzaamheid moeten beschermen.

Voor beleggers met een lange horizon is de conclusie daarom helder. Klimaat, biodiversiteit, mensenrechten en goed bestuur blijven essentiële pijlers van verantwoord beleggen. Weerbaarheid voegt daar een aanvullende dimensie aan toe: het vermogen van Europa om een vrije, democratische en rechtsstatelijke samenleving te behouden waarin deze waarden daadwerkelijk kunnen floreren. Juist in een wereld waarin geopolitieke risico's toenemen, is investeren in weerbaarheid geen vervanging van ESG, maar een logische verdere invulling ervan. Niet omdat veiligheid belangrijker is geworden dan duurzaamheid, maar omdat duurzaamheid uiteindelijk afhankelijk is van een weerbare democratische rechtsstaat.