waarmee kunnen
wij u helpen?

Iwans blog looninflatie

geplaatst op 18-08-2017 door Iwan

Waar blijven de loonsverhogingen?

Een hoger loon, wie wil dat niet? De meeste werknemers wel natuurlijk, maar opmerkelijker is dat ook Klaas Knot, voorzitter van de Nederlandsche Bank (DNB), en internationale organisaties zoals het IMF pleiten voor hogere lonen. Tot nu toe blijft het echter behelpen qua loonstijgingen, ondanks de aantrekkende economie en de sterk gedaalde werkloosheid. Waarom?

Gunstige economische berichten, maar loonontwikkeling houdt niet over

In de logica van de economische conjunctuurtheorie is het simpel. Bij economisch groeiherstel nemen de bedrijfswinsten toe en nemen bedrijven meer mensen aan. De werkloosheid daalt en werknemers kunnen hogere looneisen stellen. Hogere lonen leiden tot hogere prijzen, de ooit zo gevreesde ‘loon-prijsspiraal’. De toegenomen inflatiedruk zet centrale banken vervolgens aan tot renteverhogingen, en daarmee is de eerste stap richting (in het ergste geval) een recessie gezet.

Op dit moment ligt de laatste recessie alweer geruime tijd achter ons en met een beetje goede wil kunnen we zelfs stellen dat de Nederlandse economie in een fase van ‘hoogconjunctuur’ zit. Inmiddels is de werkloosheid gedaald van een piek van bijna 9% begin 2014 tot minder dan 5% nu. Zowel het CPB als DNB verwacht dat de werkloosheid de komende jaren alleen maar verder zal dalen.

Ondanks de gunstige economische berichten schiet het met de loonontwikkeling nog niet erg op. DNB verwacht voor 2017 een ‘beperkte loongroei’ van 1,8%. Daarmee stijgen de lonen wel iets harder dan de prijzen, zodat werknemers er ‘reëel’ licht op vooruit gaan, maar het houdt niet echt over. Overigens is de beperkte loongroei geen typisch Nederlands fenomeen: ook in bijvoorbeeld Duitsland en de VS (waar de werkloosheid nog sterker is gedaald en de daling ook al langer aanhoudt) blijven de loonstijgingen achter bij de verwachtingen.

Loonmatiging als economische ‘deugd’?

Een mogelijke verklaring hiervoor, die ook door DNB wordt genoemd, is dat de arbeidsmarkt minder krap is dan de werkloosheidscijfers aangeven. Waarschijnlijk is er nog altijd sprake van een aanzienlijk ‘onbenut arbeidspotentieel’, bijvoorbeeld van parttimers die liever fulltime zouden werken. Een andere, meer structurele verklaring kan zijn de toegenomen flexibilisering van de arbeidsmarkt. De macht van vakbonden om collectieve looneisen te stellen, indien nodig ondersteund door stakingen en andere acties, is in veel sectoren van de economie nu een stuk kleiner dan voorheen.

Wat wellicht ook meespeelt, zowel in Nederland als Duitsland, is dat ‘loonmatiging’ hier als een economische ‘deugd’ wordt gezien. In Nederland was loonmatiging het centrale thema van het Akkoord van Wassenaar uit 1982. Dat akkoord wordt vaak gezien als het startpunt voor het sterke herstel van de Nederlandse economie na de rampzalige jaren ’70, toen Nederland nog leed aan wat economen sindsdien ‘Dutch disease’ zijn gaan noemen. In Duitsland was loonmatiging onderdeel van bondskanselier Schröders ‘Agenda 2010’. Dat pakket van arbeidsmarkthervormingen heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het omvormen van het beeld van Duitsland als ‘zieke man van Europa’ in de jaren ’90 van de vorige eeuw tot de economische ‘groeimotor’ van nu.

Help Klaas en Mario de winter door!

Loonmatiging heeft Nederland en Duitsland geholpen om de meest concurrerende economieën in de eurozone te worden. De keerzijde daarvan is dat het niet heeft bijgedragen aan de economische integratie van de eurozone, integendeel. Voor de eurozone als geheel zou het beter zijn als Nederland en Duitsland zich met hogere lonen meer ‘uit de markt zouden prijzen’, ten gunste van minder concurrerende economieën als Italië en Griekenland. Zeker vanuit Europees perspectief is loonmatiging in Nederland en Duitsland allang geen economische deugd meer en zou een ouderwetse ‘loon-prijs spiraal’ meer dan welkom zijn.

Hogere lonen en meer inflatie en dan vooral in Nederland en Duitsland, zou het leven voor de ECB ook aanzienlijk makkelijker maken. Voor Mario Draghi en de zijnen is het bij elkaar houden van de eurozone immers nog altijd een van de belangrijkste uitdagingen. Wellicht is het een goed idee om dit in het achterhoofd te houden bij de volgende ronde salarisonderhandelingen. Als u niet voor uzelf om een hoger loon wilt vragen, doet u het dan voor Klaas Knot en Mario Draghi…