waarmee kunnen
wij u helpen?

Le Pen et Le Frexit

geplaatst op 18-04-2017 door Iwan

De komende Franse presidentsverkiezingen kunnen bepalend zijn voor de toekomst van Frankrijk en Europa. Marine Le Pen, die ernaar streeft Frankrijk uit de EU en de euro te halen, staat er in de opiniepeilingen goed voor. Toch lijken financiële markten niet onder de indruk. Is dat terecht?

“Franse presidentsverkiezingen, best belangrijk”…?

“Europa. Best belangrijk”. Met die campagneslogan werden Nederlanders in 2005 gemotiveerd om zich in een referendum uit te spreken voor of tegen een Europese grondwet. De uitslag was een duidelijk nee, net zoals enkele dagen daarvoor in Frankrijk. Daarmee was de Europese grondwet van tafel. Nu, twaalf jaar later, zijn de meningen over bestaansrecht en toekomst van de Europese Unie nog altijd verdeeld, zowel in Nederland als in Frankrijk. Ook bij de komende Franse presidentsverkiezingen staat dit thema prominent op de agenda. Zoals het er nu voorstaat, lijkt de strijd te zullen gaan tussen de meest uitgesproken pro-Europese kandidaat, Emmanuel Macron, en de kandidaat die Frankrijk het liefst zo snel mogelijk uit de EU zou zien vertrekken, Marine Le Pen.

Hoewel de standpunten van de meest kansrijke kandidaten ver uit elkaar liggen, lijken financiële markten zich niet veel zorgen te maken over de uitslag. Op basis van de huidige opiniepeilingen is dit ook terecht. Le Pen maakt weliswaar een goede kans om door te dringen tot de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, maar volgens alle peilingen zou zij het dan glansrijk afleggen tegen Macron. Ook als in de tweede ronde niet Macron, maar François Fillon de tegenstander van Le Pen zou worden, maakt zij volgens de huidige peilingen weinig kans. Economisch gezien is Fillon de meest vooruitstrevende kandidaat. Hij wil een groot aantal economische hervormingen doorvoeren, waarbij hij het VK van Margaret Thatcher als voorbeeld voor ogen heeft. Voor financiële markten zou dit op termijn wellicht nog het meest gunstige scenario zijn, maar op dit moment lijkt het allemaal niet veel uit te maken, zolang maar niet Le Pen president van Frankrijk wordt.

Frexit is geen Brexit…

In het (volgens de opiniepeilingen dus onwaarschijnlijke) scenario dat Le Pen toch president wordt, staat er wel veel op het spel voor financiële markten. Le Pen heeft al aangekondigd als president te zullen aansturen op een referendum over de vraag of Frankrijk wel of niet in de EU moet blijven. Mocht dat referendum niet de gewenste uitslag opleveren (dat wil zeggen: vertrekken uit de EU), dan zal zij opstappen als president. Als de Fransen voor een ‘Frexit’ zouden kiezen, zou dat een grote schok zijn voor Europa, aanzienlijk groter ook dan de ‘Brexit’ waar de Britten vorig jaar voor hebben gekozen. Waar de Britten sinds hun toetreding tot de EU in 1973 nooit al te veel enthousiasme voor het Europese project hebben getoond, heeft Frankrijk al sinds de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) in 1951 een voortrekkersrol gespeeld in Europa. Bovendien zou Frankrijk bij vertrek uit de EU ook de euro opgeven, wat waarschijnlijk het begin van het einde zou betekenen voor de euro als Europese eenheidsmunt. Wat de gevolgen zouden zijn voor financiële markten is moeilijk in te schatten, maar in ieder geval is dit geen geruststellend scenario.

…maar Le Pen is geen De Gaulle

Gelukkig lijkt de kans op een ‘Frexit shock’-scenario klein, zelfs als Marine Le Pen president zou worden. Het lidmaatschap van de EU is vastgelegd in de Franse grondwet, en die kan alleen door een absolute meerderheid van beide kamers van het parlement gewijzigd worden. Waar het president Charles de Gaulle in 1958 (stichting van de Vijfde Republiek) en in 1962 (rechtstreekse verkiezing van de president) nog wel lukte om de grondwet per referendum te wijzigen, is die sluiproute sindsdien zo goed als dichtgetimmerd. Mocht Le Pen toch die route willen bewandelen, dan zal zij al snel het parlement en het Constitutionele Hof op haar pad vinden. In beide kamers van het parlement heeft het Front National van Le Pen nu minder dan 1% van de zetels. Het ingewikkelde Franse kiessysteem (een combinatie van een meerderheidsstelsel voor de ‘Tweede Kamer’ en gedeeltelijke en indirecte verkiezingen voor de Senaat) maakt het lastig voor het Front National om binnen afzienbare tijd een meerderheid te halen. Daarnaast blijkt uit geen een enkele peiling dat een meerderheid van de Fransen voor vertrek uit de EU en de euro zou zijn.

Op naar de volgende stop: Italië?

Al met al lijkt het terecht dat financiële markten zich weinig zorgen maken over een mogelijk presidentschap van Le Pen. Na de Nederlandse verkiezingen van 15 maart zou daarmee een tweede mogelijke bron van ‘politiek risico’ in verkiezingsjaar 2017 naar de achtergrond verdwijnen. Aan de horizon doemt echter alweer een volgende horde op. In Italië worden uiterlijk in het voorjaar van 2018, maar waarschijnlijk al eerder (in het najaar van 2017?) verkiezingen gehouden. De uitslag daarvan laat zich op dit moment nog moeilijk voorspellen. Bovendien staat Italië er in financieel-economisch opzicht beduidend slechter voor dan Frankrijk. Voor financiële markten alsnog weinig reden om rustig te gaan slapen dus…